Tom Egeland |
Wolvennacht
> Inhoudsbeschrijving
Televisiejournaliste Kristin Bye organiseert een discussieprogramma met Tsjetsjeense asielzoekers en Noorse politici over de situatie in Tsjetsjeni?a de dramatische gijzelingactie in de school in Beslan. De uitzending is nog maar net begonnen of enkele asielzoekers ontpoppen zich als terroristen. Ze eisen een vrij Tsjetsjeni?25 miljoen euro en zendtijd: het tv-programma moet in de lucht blijven. Het hele land is getuige van een gewelddadige gijzelingsactie, die in Wolvennacht van uur tot uur wordt beschreven.
> Tekstfragment
Tijdens de seconden voordat de begintune door de studio dreunde, voelde ze dat er iets helemaal verkeerd was. Er was iets met zijn blik. Ze herinnerde zich niet hoe hij heette. Een van die asielzoekers.
Die blik.
‘Tien seconden voor de uitzending!’ De stem van de producent galmde door de luidsprekers.
Kristin Bye klemde haar vingers rond de microfoon. De schijnwerpers aan het plafond verblindden haar. De tv-camera's leken op ultramoderne laserwapens. Ze stond op een ovaalvormig, één meter hoog podium. Op de tribune, in een halve cirkel, zaten de deelnemers aan het debat en het publiek. De groep Tsjetsjeense asielzoekers zat op de bovenste rij; een sjofel groepje, gekleed in wijde, uniformachtige jassen die ze per se aan wilden houden hoewel het half juni was en bloedheet in de studio. De vertegenwoordigers van de Noorse overheid hadden op de rij daaronder plaatsgenomen, ook zij waren in uniform: grijsblauwe kostuums, chique kleding, professionele glimlach.
Opeens herinnerde ze zich zijn naam. Ramzan! Een van de asielzoekers die contact had opgenomen met de redactie over de situatie in hun vaderland. Nu zat hij, nonchalant achterovergeleund, haar op te nemen. Als een exhibitionist in een donkere steeg.
De stem van de producent kraakte in haar oortje: ‘Drie... twee... start de intro!’
Het studiolicht werd gedempt. Tegelijkertijd denderde de begintune door de ruimte: een vlot fanfaredeuntje met zware bastonen en felle synthesizers. Korte bliksemflitsen schoten door de studio. Toen werd de muziek zachter, en een mannenstem riep: ‘Dames en heren! Kanal ABC presenteert de populairste talkshow van Noorwegen! Welkom bij ABCDebatt! Onze presentatrice: Kristin Bye!’
Terwijl Kristin het beeld in liep en het applaus in ontvangst nam, naderde de muziek haar crescendo. Camera 2 reed snel over de studiovloer. Een camera aan een hydraulische arm schoot vanaf het plafond in haar richting. Lachend spreidde ze haar armen en wees ze spottend met haar wijsvinger in camera 1. Een seconde of twee maakte camera 3 liefdevol een close-up van haar.
De stem van de producent: ‘Kristin... alsjeblieft! Camera 1!’
Lachend keek ze in de lens van camera 1: ‘Welkom! Het thema van vanavond luidt: Het verraad tegenover de Tsjetsjenen!’
Kristin stapte van het podium en liep naar de deelnemers van het debat. Haar knieën knikten. Als ze nerveus werd dacht ze altijd aan Gunnar. Ze zag de oude, grijze man voor zich, thuis in zijn leunstoel in Frogner. Hij is een van mijn kijkers, dacht ze. Die gedachte stelde haar meestal op haar gemak. Maar vanavond niet.
Routineus wendde ze haar blik van camera 1 naar camera 3: ‘Wij zijn blij met onze gasten van vanavond, die ons uit kunnen leggen waarom het zo belangrijk is dat we praten over Tsjetsjenië! Want hoewel Tsjetsjenië een eind van ons vandaan ligt, mag de wereld het niet vergeten!’
De situatie in Tsjetsjenië en het Noorse asielzoekersbeleid waren niet zulke boeiende onderwerpen, dat besefte ze heel goed. Toen ze het idee tijdens de redactievergadering lanceerde, had de redacteur zijn ogen ten hemel geslagen en gezegd dat de Noorse kijkers lak hadden aan het ver-van-mijn-bed-tsjetsjenistan. Kristin had haar tong naar hem uitgestoken. Ze wisten beiden dat er slechts één reden was waarom ABCDebatt de best bekeken Noorse talkshow bleef: Kristin Bye. Zij was de beroemdste tv-journaliste van het land, als ze maar een blik op een man wierp stond ze al op de cover van de Se og Hør. Dat was nu eenmaal zo... De redacteur had haar gewaarschuwd: de kijkcijfers zouden rampzalig zijn. Maar uiteraard had ze haar zin gekregen.
Ben ik daarom zo nerveus vanavond? dacht ze. Stel je voor dat niemand wilde kijken?
‘Op de eerste rij...’ Kristin registreerde dat het rode lampje op camera 2, die gericht was op de deelnemers, brandde, ‘zitten de minister van Buitenlandse Zaken, Bernt Bøe van de Conservatieve Partij en het hoofd van de vreemdelingendienst, Grethe Aslaksen. Ik wil beginnen met u iets te vragen, minister Bøe. Kunt u in het kort samenvatten wat de Tsjetsjeense tragedie is?’
Bernt Bøe was, voordat hij in de landelijke politiek was gegaan, jarenlang advocaat geweest in zijn woonplaats Bergen. Hij had een smal, hoekig gezicht en zijn ogen stonden een beetje te dicht bij elkaar. Bøe leunde voorover.
‘Al honderden jaren worden de Tsjetsjenen door de Russen niet alleen met scepsis en minachting bekeken, maar zelfs met verachting’, zei hij met een nadrukkelijke r. Zijn stem had een overtuigende en autoritaire klank. ‘En velen zullen beamen dat de Russen ze ook zo behandeld hebben: als boeven, terroristen en opstandelingen. De Tsjetsjenen hebben altijd geweigerd zich te onderwerpen aan de Russische tsaren, aan de dictatuur van het sovjetcommunisme en aan het hedendaagse regime. Voor veel Russen zijn Tsjetsjenen uitschot. Ze kijken naar de Tsjetsjenen zoals wij in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw naar de zigeuners keken. Het schuim van de natie! En voor de westerse wereld staat Tsjetsjenië, niet helemaal onterecht, te boek als een broedplaats voor moslimterreur. Het huidige Tsjetsjenië is hard op weg een gewelddadige anarchie te worden.’
‘Waarom is dat?’ onderbrak Kristin hem.
‘Daarop zijn vele antwoorden mogelijk. Voor de arme Tsjetsjenen zijn de Russen agressors en bezetters. De Tsjetsjenen zien zichzelf als vrijheidsstrijders. Het tragische is dat de Tsjetsjeense samenleving als democratie en staat in belangrijke mate heeft opgehouden te bestaan. Fanatici en misdadigers hebben de macht. De gematigde krachten hebben de grootste moeite om de aandacht en de sympathie van de wereld te verkrijgen.’
Kristin keek in camera 1: ‘We hadden overigens de Russische ambassadeur voor vanavond uitgenodigd, maar hij heeft bedankt voor deelname aan dit debat.’ Ze draaide zich om naar de tribune.
‘Vanavond zijn ook bij ons Frank Berthelsen van de Arbeiderspartij en Silje Gran van de Vooruitgangspartij. Beiden hebben een duidelijk standpunt ingenomen in het debat over het Noorse asielbeleid ten aanzien van de situatie in Tsjetsjenië. Maar eerst’, ze stapte tussen de rijen banken door en de camera aan de hydraulische arm nam het over, ‘zullen we kennismaken met een paar mensen over wie dit programma gaat: asielzoekers uit het door burgeroorlogen geteisterde Tsjetsjenië.’ Ze keek op de lijst met namen van de discussianten.
‘Ik zal niet eens een poging doen te proberen jullie namen juist uit te spreken, ik beperk me tot jullie voornamen: Ramzan, Sjamil, Islam, Edil, Movzar, Jussup, Sjapty, Magomed en Roza, de enige vrouw in jullie gezelschap! Welkom! En bij de Tsjetsjenen zit onze tolk, Anette Wiik.’
De producent in haar oortje: ‘Camera 3!’
Kristin richtte zich tot het rode cameralampje: ‘Zijn de Tsjetsjenen meedogenloze rebellen en terroristen - of zijn het idealisten die een rechtvaardige strijd voeren voor onafhankelijkheid en bevrijding van Rusland?’
‘Camera 1!’
‘Moet het Noorse asielbeleid erop gericht zijn de Tsjetsjenen te behandelen als slachtoffers die op de vlucht zijn voor geweld of moeten ze naar huis worden gestuurd naar een onzeker bestaan?’
Kristin wendde zich weer tot de Tsjetsjenen op de bovenste rij van de tribune. ‘Ramzan, jij bent zelf uit Tsjetsjenië naar Noorwegen gevlucht. Waarom?’
De tolk, Anette Wiik, vertaalde het razendsnel.
Hij keek naar Kristin.
Die blik...
Ramzan Jevlojev vouwde met het air van een overheerser zijn armen over zijn borst. ‘Tsjetsjenië is een trotse natie! En wij zijn een roemrijk volk dat geen vrees kent!’ Hij sprak Engels met een behoorlijk accent, maar zijn woordenschat was groot en grammaticaal maakte hij geen enkele fout. ‘Wij Tsjetsjenen’, hij sprak het woord in zijn eigen taal uit, nokhtsje, ‘zijn bereid alles te offeren voor onze vrijheid. Wij zijn wolven. De trotste van alle dieren! Wij zijn wolvenmensen! Berzloj.’ Zijn stem klonk steeds indringender. ‘Wij zijn voor niets bang. Niets zal ons tegenhouden!’
‘Je zegt dus...’ begon Kristin.
‘Freedom for Chechnya!’ riep hij en hij stak zijn vuist in de lucht.
De andere asielzoekers staken hun vuist omhoog.
‘Leve Itsjkeria!’ ging hij verder, hij gebruikte de naam van zijn volk voor hun vaderland.
‘O, shit’, klonk de stem van de producent in haar oor.
‘Ja, ja,’ lachte Kristin nerveus in camera 3, ‘sommigen zijn meer geëngageerd dan anderen.’ Ze deed een stap terug om de aandacht bij Ramzan weg te halen.
Op dat moment stond hij op. ‘Long live the Chechen people's fight!’ schreeuwde hij.
’Please, sir!’ riep Kristin.
Ramzan keek naar de camera en hij riep iets in het Tsjetsjeens.
‘Please, sir, sit down!' Zoiets was haar nog nooit eerder overkomen.
De nachtmerrie van alle presentatoren: tijdens een live-uitzending de controle verliezen. ‘En nu gaan we verder met...’
‘Chechnya! Chechnya! Chechnya!’ scandeerde Ramzan.
‘Please! Sir!’ herhaalde Kristin.
Ramzan stak zijn rechterhand in zijn jaszak en haalde er een pistool uit. Hij richtte zijn wapen op Kristin, die met open mond bleef staan.
‘Kristin?’ De stem van de producent klonk iel en bang.
Ze deed nog een stap naar achteren, weg van Ramzan. Ze keek in camera 2 en probeerde iets te zeggen. Haar mond was kurkdroog.
‘Het... spijt... ons’, hakkelde ze.
‘I am a wolf!’ riep Ramzan.
‘Loop bij hem weg!’ riep de producent in haar oortje. ‘Kristin! Hij is in beeld! Ga daar weg! Zeg iets!’
Ze hoorde wat hij zei, maar de woorden drongen niet echt tot haar door.
‘Chechnya! Chechnya! Chechnya!’
Terwijl hij dat riep, knoopte hij zijn jas open.
‘And I will die for Chechnya!’
Verlamd door schrik registreerde Kristin dat vijf van de andere Tsjetsjenen - Sjamil, Islam, Edil, Movzar en Roza - waren opgestaan en ook hun jas begonnen open te knopen.
Toen Ramzans jas open was, begreep ze eerst niet wat ze zag.
Kartonnen hulzen? Leidingen?
Toen begreep ze het.
Een bom.
Hij had een zelfmoordbom op zijn lichaam.
Die blik.
‘Tien seconden voor de uitzending!’ De stem van de producent galmde door de luidsprekers.
Kristin Bye klemde haar vingers rond de microfoon. De schijnwerpers aan het plafond verblindden haar. De tv-camera's leken op ultramoderne laserwapens. Ze stond op een ovaalvormig, één meter hoog podium. Op de tribune, in een halve cirkel, zaten de deelnemers aan het debat en het publiek. De groep Tsjetsjeense asielzoekers zat op de bovenste rij; een sjofel groepje, gekleed in wijde, uniformachtige jassen die ze per se aan wilden houden hoewel het half juni was en bloedheet in de studio. De vertegenwoordigers van de Noorse overheid hadden op de rij daaronder plaatsgenomen, ook zij waren in uniform: grijsblauwe kostuums, chique kleding, professionele glimlach.
Opeens herinnerde ze zich zijn naam. Ramzan! Een van de asielzoekers die contact had opgenomen met de redactie over de situatie in hun vaderland. Nu zat hij, nonchalant achterovergeleund, haar op te nemen. Als een exhibitionist in een donkere steeg.
De stem van de producent kraakte in haar oortje: ‘Drie... twee... start de intro!’
Het studiolicht werd gedempt. Tegelijkertijd denderde de begintune door de ruimte: een vlot fanfaredeuntje met zware bastonen en felle synthesizers. Korte bliksemflitsen schoten door de studio. Toen werd de muziek zachter, en een mannenstem riep: ‘Dames en heren! Kanal ABC presenteert de populairste talkshow van Noorwegen! Welkom bij ABCDebatt! Onze presentatrice: Kristin Bye!’
Terwijl Kristin het beeld in liep en het applaus in ontvangst nam, naderde de muziek haar crescendo. Camera 2 reed snel over de studiovloer. Een camera aan een hydraulische arm schoot vanaf het plafond in haar richting. Lachend spreidde ze haar armen en wees ze spottend met haar wijsvinger in camera 1. Een seconde of twee maakte camera 3 liefdevol een close-up van haar.
De stem van de producent: ‘Kristin... alsjeblieft! Camera 1!’
Lachend keek ze in de lens van camera 1: ‘Welkom! Het thema van vanavond luidt: Het verraad tegenover de Tsjetsjenen!’
Kristin stapte van het podium en liep naar de deelnemers van het debat. Haar knieën knikten. Als ze nerveus werd dacht ze altijd aan Gunnar. Ze zag de oude, grijze man voor zich, thuis in zijn leunstoel in Frogner. Hij is een van mijn kijkers, dacht ze. Die gedachte stelde haar meestal op haar gemak. Maar vanavond niet.
Routineus wendde ze haar blik van camera 1 naar camera 3: ‘Wij zijn blij met onze gasten van vanavond, die ons uit kunnen leggen waarom het zo belangrijk is dat we praten over Tsjetsjenië! Want hoewel Tsjetsjenië een eind van ons vandaan ligt, mag de wereld het niet vergeten!’
De situatie in Tsjetsjenië en het Noorse asielzoekersbeleid waren niet zulke boeiende onderwerpen, dat besefte ze heel goed. Toen ze het idee tijdens de redactievergadering lanceerde, had de redacteur zijn ogen ten hemel geslagen en gezegd dat de Noorse kijkers lak hadden aan het ver-van-mijn-bed-tsjetsjenistan. Kristin had haar tong naar hem uitgestoken. Ze wisten beiden dat er slechts één reden was waarom ABCDebatt de best bekeken Noorse talkshow bleef: Kristin Bye. Zij was de beroemdste tv-journaliste van het land, als ze maar een blik op een man wierp stond ze al op de cover van de Se og Hør. Dat was nu eenmaal zo... De redacteur had haar gewaarschuwd: de kijkcijfers zouden rampzalig zijn. Maar uiteraard had ze haar zin gekregen.
Ben ik daarom zo nerveus vanavond? dacht ze. Stel je voor dat niemand wilde kijken?
‘Op de eerste rij...’ Kristin registreerde dat het rode lampje op camera 2, die gericht was op de deelnemers, brandde, ‘zitten de minister van Buitenlandse Zaken, Bernt Bøe van de Conservatieve Partij en het hoofd van de vreemdelingendienst, Grethe Aslaksen. Ik wil beginnen met u iets te vragen, minister Bøe. Kunt u in het kort samenvatten wat de Tsjetsjeense tragedie is?’
Bernt Bøe was, voordat hij in de landelijke politiek was gegaan, jarenlang advocaat geweest in zijn woonplaats Bergen. Hij had een smal, hoekig gezicht en zijn ogen stonden een beetje te dicht bij elkaar. Bøe leunde voorover.
‘Al honderden jaren worden de Tsjetsjenen door de Russen niet alleen met scepsis en minachting bekeken, maar zelfs met verachting’, zei hij met een nadrukkelijke r. Zijn stem had een overtuigende en autoritaire klank. ‘En velen zullen beamen dat de Russen ze ook zo behandeld hebben: als boeven, terroristen en opstandelingen. De Tsjetsjenen hebben altijd geweigerd zich te onderwerpen aan de Russische tsaren, aan de dictatuur van het sovjetcommunisme en aan het hedendaagse regime. Voor veel Russen zijn Tsjetsjenen uitschot. Ze kijken naar de Tsjetsjenen zoals wij in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw naar de zigeuners keken. Het schuim van de natie! En voor de westerse wereld staat Tsjetsjenië, niet helemaal onterecht, te boek als een broedplaats voor moslimterreur. Het huidige Tsjetsjenië is hard op weg een gewelddadige anarchie te worden.’
‘Waarom is dat?’ onderbrak Kristin hem.
‘Daarop zijn vele antwoorden mogelijk. Voor de arme Tsjetsjenen zijn de Russen agressors en bezetters. De Tsjetsjenen zien zichzelf als vrijheidsstrijders. Het tragische is dat de Tsjetsjeense samenleving als democratie en staat in belangrijke mate heeft opgehouden te bestaan. Fanatici en misdadigers hebben de macht. De gematigde krachten hebben de grootste moeite om de aandacht en de sympathie van de wereld te verkrijgen.’
Kristin keek in camera 1: ‘We hadden overigens de Russische ambassadeur voor vanavond uitgenodigd, maar hij heeft bedankt voor deelname aan dit debat.’ Ze draaide zich om naar de tribune.
‘Vanavond zijn ook bij ons Frank Berthelsen van de Arbeiderspartij en Silje Gran van de Vooruitgangspartij. Beiden hebben een duidelijk standpunt ingenomen in het debat over het Noorse asielbeleid ten aanzien van de situatie in Tsjetsjenië. Maar eerst’, ze stapte tussen de rijen banken door en de camera aan de hydraulische arm nam het over, ‘zullen we kennismaken met een paar mensen over wie dit programma gaat: asielzoekers uit het door burgeroorlogen geteisterde Tsjetsjenië.’ Ze keek op de lijst met namen van de discussianten.
‘Ik zal niet eens een poging doen te proberen jullie namen juist uit te spreken, ik beperk me tot jullie voornamen: Ramzan, Sjamil, Islam, Edil, Movzar, Jussup, Sjapty, Magomed en Roza, de enige vrouw in jullie gezelschap! Welkom! En bij de Tsjetsjenen zit onze tolk, Anette Wiik.’
De producent in haar oortje: ‘Camera 3!’
Kristin richtte zich tot het rode cameralampje: ‘Zijn de Tsjetsjenen meedogenloze rebellen en terroristen - of zijn het idealisten die een rechtvaardige strijd voeren voor onafhankelijkheid en bevrijding van Rusland?’
‘Camera 1!’
‘Moet het Noorse asielbeleid erop gericht zijn de Tsjetsjenen te behandelen als slachtoffers die op de vlucht zijn voor geweld of moeten ze naar huis worden gestuurd naar een onzeker bestaan?’
Kristin wendde zich weer tot de Tsjetsjenen op de bovenste rij van de tribune. ‘Ramzan, jij bent zelf uit Tsjetsjenië naar Noorwegen gevlucht. Waarom?’
De tolk, Anette Wiik, vertaalde het razendsnel.
Hij keek naar Kristin.
Die blik...
Ramzan Jevlojev vouwde met het air van een overheerser zijn armen over zijn borst. ‘Tsjetsjenië is een trotse natie! En wij zijn een roemrijk volk dat geen vrees kent!’ Hij sprak Engels met een behoorlijk accent, maar zijn woordenschat was groot en grammaticaal maakte hij geen enkele fout. ‘Wij Tsjetsjenen’, hij sprak het woord in zijn eigen taal uit, nokhtsje, ‘zijn bereid alles te offeren voor onze vrijheid. Wij zijn wolven. De trotste van alle dieren! Wij zijn wolvenmensen! Berzloj.’ Zijn stem klonk steeds indringender. ‘Wij zijn voor niets bang. Niets zal ons tegenhouden!’
‘Je zegt dus...’ begon Kristin.
‘Freedom for Chechnya!’ riep hij en hij stak zijn vuist in de lucht.
De andere asielzoekers staken hun vuist omhoog.
‘Leve Itsjkeria!’ ging hij verder, hij gebruikte de naam van zijn volk voor hun vaderland.
‘O, shit’, klonk de stem van de producent in haar oor.
‘Ja, ja,’ lachte Kristin nerveus in camera 3, ‘sommigen zijn meer geëngageerd dan anderen.’ Ze deed een stap terug om de aandacht bij Ramzan weg te halen.
Op dat moment stond hij op. ‘Long live the Chechen people's fight!’ schreeuwde hij.
’Please, sir!’ riep Kristin.
Ramzan keek naar de camera en hij riep iets in het Tsjetsjeens.
‘Please, sir, sit down!' Zoiets was haar nog nooit eerder overkomen.
De nachtmerrie van alle presentatoren: tijdens een live-uitzending de controle verliezen. ‘En nu gaan we verder met...’
‘Chechnya! Chechnya! Chechnya!’ scandeerde Ramzan.
‘Please! Sir!’ herhaalde Kristin.
Ramzan stak zijn rechterhand in zijn jaszak en haalde er een pistool uit. Hij richtte zijn wapen op Kristin, die met open mond bleef staan.
‘Kristin?’ De stem van de producent klonk iel en bang.
Ze deed nog een stap naar achteren, weg van Ramzan. Ze keek in camera 2 en probeerde iets te zeggen. Haar mond was kurkdroog.
‘Het... spijt... ons’, hakkelde ze.
‘I am a wolf!’ riep Ramzan.
‘Loop bij hem weg!’ riep de producent in haar oortje. ‘Kristin! Hij is in beeld! Ga daar weg! Zeg iets!’
Ze hoorde wat hij zei, maar de woorden drongen niet echt tot haar door.
‘Chechnya! Chechnya! Chechnya!’
Terwijl hij dat riep, knoopte hij zijn jas open.
‘And I will die for Chechnya!’
Verlamd door schrik registreerde Kristin dat vijf van de andere Tsjetsjenen - Sjamil, Islam, Edil, Movzar en Roza - waren opgestaan en ook hun jas begonnen open te knopen.
Toen Ramzans jas open was, begreep ze eerst niet wat ze zag.
Kartonnen hulzen? Leidingen?
Toen begreep ze het.
Een bom.
Hij had een zelfmoordbom op zijn lichaam.
> Meer boeken van deze auteur
| De bespieder | Paperback | 15 09 2007 | € 22.50 |
| De hoeders van het verbond | Paperback | 28 05 2011 | € 9.90 |
| De hoeders van het verbond | Paperback | 28 05 2010 | € 19.90 |
| De hoeders van het verbond | Gebonden | 15 10 2009 | € 19.90 |
| Heksenbord | Paperback | 15 10 2008 | € 24.90 |
| Het einde van de cirkel | Paperback | 18 05 2007 | € 4.99 |
| Het evangelie van Lucifer | E-boek | 23 12 2011 | € 11.99 |
| Het evangelie van Lucifer | Paperback | 01 10 2011 | € 15.00 |
| Wolvennacht | Paperback | 02 06 2006 | € 18.90 |
STUUR DOOR