Henning Mankell |

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog lopen de militaire spanningen tussen Duitsland en Rusland hoog op. Voor de veiligheid van de vloot zoekt het neutrale Zweden naar een meer beschermd gelegen route langs de grillige kust. Er is maar ? man die zo’n opdracht kan uitvoeren: Lars Tobiasson-Svartman, een in zichzelf gekeerde dieptemeter. Hij drukt alles uit in maten en afstanden, ook de verhoudingen tussen mensen. Zelfs in de relatie met zijn echtgenote is hij niet op zoek naar intimiteit, maar naar het scheppen van afstand. Als hij tijdens zijn tocht een vrouw ontmoet die alleen op een rotsachtig eiland woont, verliest hij de controle over zijn gevoelens. De verhouding tussen de dieptemeter en de vrouw is het begin van een verhaal vol spannende wendingen.

11

Aan stuurboordzijde, waar hij onder de trap verstopt stond, werd de kust zichtbaar in het ochtendgloren. Bultrotsen en uitlopers van scheren stegen en daalden in de ruwe zee.

Hier begint en eindigt een land, dacht Lars Tobiasson-Svartman. Maar de grenslijn is amorf, er is geen exact punt waar de zee ophoudt en het land begint. De bultrotsen zijn amper zichtbaar boven het wateroppervlak. Vroeger hadden zeelui in deze zeehondenruggen en vinnige uitsteeksels vreemde en enge watermonsters gezien. Zo kan ik me deze rotsen ook voorstellen: als dieren die langzaam oprijzen uit zee. Maar ze jagen me geen angst aan. Voor mij zijn de klippen achter de brekende golven niets anders dan bedachtzame en volstrekt ongevaarlijke nijlpaarden, van een soort die alleen in de Oostzee voorkomt.

Hier begint en eindigt een land, dacht hij nogmaals. Een rotsplateau dat langzaam zijn rug bolt. Een rots die Zweden heet.

Hij liep naar de reling en keek naar beneden in het blauwgrijze water dat langs de flanken van de jager stroomde. De zee wijkt nooit, dacht hij. De zee verkoopt nooit zijn huid. ’s Winters is deze zee als een bevroren huid. De herfst is stilte, afwachten. Plotselinge uitbarstingen van luidruchtige winden. De zomer is niets anders dan een vluchtige schittering in het spiegelblanke water.

Zee, bodemverheffing, al dat onbegrijpelijke, is als de langzame beweging van de kinderjaren in de richting van ouderdom en dood. In alle mensen is een bodemverheffing gaande. Van de zee komen al onze herinneringen.



De zee is een droom die nooit zijn huid verkoopt.



Hij glimlachte. Mijn vrouw wil me niet laten zien dat ze huilt. Misschien is het om dezelfde redenen, wat die dan ook mogen zijn, dat ik haar niet wil laten zien wie ik ben als ik alleen ben met de zee?

Hij keerde terug naar de verscholen plek. Op het achterdek leegde een verkleumde matroos een emmer met etensresten in het water. Meeuwen volgden in het kielzog van het schip als een waakzame achterhoede. Het dek was weer verlaten. Hij bleef naar de bultrotsen kijken. Het morgenlicht won aan kracht.

De riffen en bultrotsen zijn niet alleen dieren, dacht hij. Het zijn ook stenen die zich losmaken van de zee. Geen vrijheid zonder inspanning. Maar deze stenen zijn ook tijd. Stenen die zich langzaam verheffen uit de zee die nooit wijkt.

Hij maakte een berekening waar ze zich bevonden. Elf uur geleden hadden ze Stockholm verlaten. Hij berekende de snelheid opnieuw en stelde deze bij naar 9 knopen. Ze bevonden zich ergens in de noordelijke scheren van Östergötland, ten zuiden van Landsort, ten noorden van de vuurtoren op Häradskär, ten zuiden of oosten van Fällb[ao]darna.

Hij keerde terug naar zijn hut. Afgezien van de matroos had hij niemand gezien van de omvangrijke bemanning van het schip. En niemand had hem of zijn schuilplaats dan ook ontdekt.

Hij ging zijn hut binnen en nam plaats op de rand van zijn kooi. Over 30 minuten zou hij in de officiersmess ontbijten. Om halftien moest hij zich vervoegen in de privé-salon van de bevelhebber. De commandeur, kapitein Hans Rake, zou hem de geheime instructies geven die achter slot en grendel lagen in de brandkast van het schip.




12

Hij vroeg zich ineens af waarom hij zo zelden lachte.

Wat was hem ontnomen? Waarom dacht hij zo vaak dat hij gegoten was uit slecht ruwijzer?




13

Hij zat op de rand van zijn kooi en liet zijn blik langzaam door de hut glijden.

Hij was 2 bij 3 meter, als een gevangeniscel, met een ronde patrijspoort gevat in messing. Onder de hut liep een gang die de verschillende delen van het schip met elkaar verbond. Volgens de constructietekening, die hij tot in het kleinste detail had ingeprent, waren er ook twee waterdichte verticale schotten links van de hut maar 2 meter dieper het schip in. Boven zijn hoofd liep de trap die naar het midscheepskanon aan stuurboord voerde.

Hij dacht: de hut is een punt. Ik bevind me op dit moment precies in het midden van dat punt. Eens zullen er in de toekomst zulke precieze meetinstrumenten zijn dat het mogelijk is de exacte positie van iedere hut op ieder gewenst moment vast te stellen in longituden en latituden. In een fractie van een seconde kan de positie op de wereldkaart worden bepaald. Als het zover is, is er geen plaats meer voor goden. Wie heeft er een God nodig als de exacte positie van een mens kan worden bepaald, als diens innerlijke positie exact met de uiterlijke positie zal samenvallen? Degene die leeft van het speculeren op bijgeloof en religie zal iets anders moeten verzinnen om in zijn levensonderhoud te voorzien.
Charlatans en hydrografen staan onherroepelijk ieder aan de andere kant van die cruciale scheidslijn. Niet de datumlijn of de nulmeridiaan, maar de lijn die het meetbare scheidt van dat wat niet gemeten kan worden en dat daarom ook niet bestaat.

Hij schrok op. Iets in die gedachte verwarde hem. Maar hij kwam er niet achter wat het was.

Hij haalde zijn scheerspiegel uit het etui waarop Kristina Tacker zijn initialen en een kinderlijk vormgegeven roos had geborduurd.

Iedere keer als hij in de spiegel keek haalde hij diep adem. Het was alsof hij zich voorbereidde op een afdaling in een grote diepte. Hij maakte zichzelf wijs dat hij een vreemd gezicht te zien zou krijgen.




14

Er voer altijd een groot gevoel van opluchting door hem heen als hij zijn eigen ogen herkende, het gefronste voorhoofd, het litteken boven zijn linkeroog.

Hij bestudeerde zijn gezicht en dacht aan wie hij was. Een man die carrière had gemaakt in de Zweedse vloot, met de ambitie ooit de hoofdverantwoordelijke bij de genie van de marine te worden voor het in kaart brengen van de geheime Zweedse militaire vaarroutes.

Maar was hij meer dan dat?

Een persoon die onafgebroken afstanden en dieptes mat, zowel in de fysieke werkelijkheid als in de nog niet in kaart gebrachte zeeën van zijn innerlijk.




15

Hij streek met zijn hand over zijn wangen, legde de spiegel terug in het etui. Hij was ook een man die zijn achternaam had veranderd. Begin maart 1912 was zijn vader overleden. Een paar weken voor de Olympische Spelen zouden worden geopend in het nieuw gebouwde bakstenen stadion van Stockholm, had hij een verzoek tot naamsverandering ingediend bij de Koninklijke Patent- en Registratiedienst. Om de afstand tot zijn overleden vader te vergroten had hij besloten zijn moeders meisjesnaam op te nemen tussen zijn voornaam en de naam Svartman. Zijn moeder had altijd geprobeerd hem te beschermen tegen de humeurige en voortdurend opvliegende vader. Zijn vader was dood, maar ook dode mensen kunnen een bedreiging vormen. Nu zou zijn moeder ook in zijn naam als een beschermende muur aanwezig zijn.

Hij legde het spiegeletui weg en opende het deksel van een houten kistje dat hij op het kleine tafeltje met stormranden had neergezet. Er zaten vier klokjes in. Drie klokjes wezen exact dezelfde tijd aan. Ze controleerden elkaar. Bij de vierde, die hij van zijn vader had geërfd, stonden de wijzers stil. Daar was de tijd opgehouden.



Hij sloeg het deksel weer dicht. Drie klokjes wezen hem de tijd, de vierde de dood.

Aan de oever van de tijd	Gebonden	01 03 2007	€ 19.90
Daniël zoon van de wind	Paperback	20 10 2007	€ 6.99
De blinde muur	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De blinde muur	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
De blinde muur	Paperback	20 05 2006	€ 10.00
De Chinees	Paperback	08 01 2011	€ 9.90
De Chinees	Gebonden	17 05 2008	€ 15.00
De Daisy Sisters	Gebonden	31 07 2010	€ 14.90
De Daisy Sisters	Gebonden	15 10 2009	€ 24.90
De gekwelde man	Paperback	16 02 2012	€ 12.50
De gekwelde man	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De gekwelde man	Gebonden	24 05 2011	€ 15.00
De gekwelde man	Gebonden	10 02 2010	€ 15.00
De hond die naar de sterren rende	Gebonden	25 06 2008	€ 14.90
De jonge Wallander	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De jonge Wallander	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
De jonge Wallander	Paperback	20 05 2006	€ 10.00
De jongen die met sneeuw in zijn bed sliep	Gebonden	01 10 2009	€ 14.90
De man die glimlachte	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De man die glimlachte	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
De man die glimlachte	Paperback	06 05 2006	€ 10.00
De man die glimlachte	Paperback	18 05 2004	€ 10.00
De terugkeer van de dansleraar	Paperback	08 01 2011	€ 9.90
De terugkeer van de dansleraar	Paperback	21 05 2008	€ 12.50
De terugkeer van de dansleraar	Paperback	13 10 2006	€ 17.90
De terugkeer van de dansleraar	Gebonden	01 09 2005	€ 24.90
De vijfde vrouw	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De vijfde vrouw	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
De vijfde vrouw	Paperback	18 05 2004	€ 17.90
De witte leeuwin	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
De witte leeuwin	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
De witte leeuwin	Paperback	01 05 2006	€ 10.00
De witte leeuwin	Paperback	18 05 2004	€ 10.00
Diepte	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Diepte	Gebonden	24 02 2009	€ 15.00
Diepte	Gebonden	30 08 2006	€ 12.50
Dwaalsporen	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Dwaalsporen	Paperback	13 06 2009	€ 9.90
Dwaalsporen	Paperback	06 05 2006	€ 10.00
Dwaalsporen	Paperback	27 04 2004	€ 10.00
Geschiedenis van een gevallen engel	Gebonden	21 10 2011	€ 24.90
Geschiedenis van een gevallen engel	Paperback	21 10 2011	€ 19.90
Geschiedenis van een gevallen engel	E-boek	18 10 2011	€ 16.90
Het geheim van het vuur	Gebonden	01 07 2010	€ 12.50
Het oog van de luipaard	Gebonden	04 02 2006	€ 22.50
Het raadsel van het vuur	E-boek	23 12 2011	€ 12.90
Het raadsel van het vuur	Gebonden	01 11 2011	€ 16.90
Honden van Riga	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Honden van Riga	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
Honden van Riga	Paperback	01 05 2006	€ 10.00
Italiaanse schoenen	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Italiaanse schoenen	Paperback	08 10 2011	€ 9.90
Italiaanse schoenen	Gebonden	01 06 2010	€ 14.90
Italiaanse schoenen	Gebonden	16 02 2008	€ 19.90
Kennedy’s brein	Paperback	07 07 2011	€ 9.90
Kennedy’s brein	Gebonden	07 10 2008	€ 19.90
Labyrint	Paperback	28 05 2011	€ 9.90
Lukas en de kat die van regen hield	Gebonden	01 09 2007	€ 10.00
Midzomermoord	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Midzomermoord	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
Midzomermoord	Paperback	18 05 2004	€ 17.90
Moordenaar zonder gezicht	E-boek	24 10 2011	€ 9.90
Moordenaar zonder gezicht	Paperback	15 10 2009	€ 9.90
Moordenaar zonder gezicht	Paperback	03 03 2009	€ 9.90
Moordenaar zonder gezicht	Paperback	15 04 2006	€ 10.00
Reis naar het einde van de wereld	Gebonden	28 10 2009	€ 14.90
Schaduwen in de schemering	Gebonden	02 05 2009	€ 14.90
Spanning van Henning Mankell	Gebonden	19 12 2008	€ 39.50
Tea-Bag	Paperback	15 02 2008	€ 9.90
Tea-bag	Paperback	13 05 2006	€ 5.99
Tea-Bag	Paperback	25 02 2005	€ 12.50
Voor de Vorst	Paperback	08 01 2011	€ 9.90
Voor de vorst	Paperback	01 06 2007	€ 17.90
Voor de vorst	Gebonden	24 05 2006	€ 24.90