Recensie |

Auteur: Ron Rash
Genre: Vertaalde literaire roman, novelle
ISBN: 9789044513325

Ron Rash schreef een magistraal boek over de botsing van de mens met de natuur. ‘Beide zijn even meedogenloos.'

Ja, vreemd is het wel, om in een land rond te stappen waar mensen zes meter onder de zeespiegel leven. En waar geen bergen zijn. ‘Het voelt of God je van alle kanten in de gaten houdt', zegt de Amerikaanse auteur Ron Rash (1953). Hij lacht er een beetje ongemakkelijk bij, want een landschap zonder bergen, dat kent de bewoner van het Appalachengebergte eigenlijk niet. En dan weet je nooit of God - of, in Rash' dikke zuidelijke tongval, Gaaawwd - niet inderdaad in het bergloze zwerk hangt om een reizende schrijver in de gaten te houden.
Rash is in Nederland ter promotie van zijn roman Serena, een magistraal verhaal over het meedogenloze echtpaar Pemberton, dat een houtkapbedrijf leidt in de bergen van Noord-Carolina - Rash' Appalachen. Bergen die net zo genadeloos zijn als het echtpaar: omvallende bomen, losschietende rotsen en uit de struiken schietende gifslangen maken evenveel slachtoffers als de houtvesters in hun honger naar macht en kapitaal.
‘Ik had het landschap nodig voor het boek, als extra personage', zegt Rash, die in zijn spijkergoed en te grote leren jas zó in een western kan spelen. Zijn buitenluchtgezicht is gelooid, twee ogen priemen als kooltjes, haar en baard zijn achteloos verzorgd - een revolver aan zijn heup en hij kan de film in. ‘Waar ik vandaan kom, ervaren mensen de natuur als iets actiefs. Je ziet niets anders dan bergen, je huis wordt grote delen van de dag verduisterd door gigantische schaduwen. De lucht is ijler, de seizoenen zijn duidelijk. Dat doet iets met je, daarvan ben ik overtuigd.'
Het laat je dromen, bijvoorbeeld. Rash, die als dichter begon, begint elk boek alsof hij een gedicht schrijft. Er is één beeld, een droombeeld, en dat werkt hij uit. ‘In het geval van Serenazag ik tijdens een autorit een vrouw op een groot, wit paard zitten, op de kam van een berg. Een zinsbegoocheling natuurlijk, maar ik was wel benieuwd naar wie zij was, die bijna mythische, krijgerachtige verschijning. Dat is het beginpunt, dat werk je uit. De kracht die die vrouw uitstraalt, waar komt die vandaan? Wat doet ze ermee? En wat betekent het voor mensen als zo iemand in hun midden verschijnt? Zo is Serena Pemberton geboren.'
Het leidde tot een romanpersonage dat de lezer nog lang bij zal blijven. Serena is zo in en in slecht, dat zij al een ‘nieuwe Lady Macbeth' is genoemd. Rash: ‘De uitdaging lag erin haar zo zwart mogelijk in te kleuren, en de lezer tegelijk een opening te laten om haar te begrijpen. Er moet iets zijn gebeurd in haar jeugd, suggereer ik. Er is een scène waarin ze door de warme as van haar ouderlijk huis loopt. Haar ouders zijn gestorven, het huis is afgefikt. De gebeurtenis heeft sporen nagelaten. Tegelijk laat ik de mogelijkheid open dat zij zélf voor het drama verantwoordelijk is. Een echt slecht mens is namelijk altijd nog slechter dan je al dacht, haha.'

Symboliek
Het boek is zwanger van de symbolen. Zo jaagt Serena vanaf haar Arabische hengst met een adelaar op ratelslangen, en trekt haar man telkens weer de bergen in om een witte bergleeuw te schieten. Het symboliseert de poging de natuur te bedwingen door haar symbolen te slopen.
‘Ter voorbereiding heb ik veel Henry David Thoreau en Edgar Allan Poe gelezen, voor de omgang van de schrijver met natuurelementen, maar ben ik ook teruggegaan naar het Gilgamesj-epos. Het verslaan van de berggod Humbaba, dat is een superieur hoofdstuk. Ik wilde iets soortgelijks creëren. Ook al schreef ik over mensen, als mensen.'

Dagblad De Pers, 24 maart 2010